وسواس فکری در نوجوانان و راههای درمان آن

وسواس فکری در نوجوانان و راههای درمان آن

مرحله نوجوانی یک مرحله دشوار در زندگی هر فرد است، بنابراین دور از انتظار نیست که ویژگیهای فردی نوجوان با گذر از این مرحله، بهبود یابد. اما متاسفانه، در درصد کمی از نوجوانان، خصلتها و رفتارهای عجیب و غریب و غیرمعمول نشانگر یک مشکل جدی در سلامت روان آنها است، بیماری وسواس فکری در نوجوانان یکی از شایع ترین این مشکلات است. این اختلال روانپزشکی که به اختصار OCD نامیده میشود، میتواند باعث پریشانی بسزایی در فرد شده و در موارد حادتر حتی میتواند زندگی شخص را فلج کند.

مانند همه والدین، ممکن است شما هم در تشخیص رفتارهای نرمال و غیر عادی نوجوان خود با مشکل روبرو شوید، دپارتمان تخصصی مشاوره کودک و نوجوان در مرکز مشاوره فراز، با مشاوران و درمانگران با تجربه، به شما در شناخت و تشخیص علایم این بیماری کمک خواهد کرد تا با گرفتن راهنمایی و مشاوره های بجا و مناسب اقدامات لازم را انجام دهید.

آمار و حقایق موجود در مورد  وسواس فکری- عملی یا وسواسی- جبری (OCD)

وسواس فکری

در ادامه آمار و حقایق مربوط به اختلال وسواس فکری- عملی  (OCD) آورده شده است:

  • وسواس فکری – عملی (OCD) معمولا در اواخر دوران نوجوانی یا اوایل دهه بیست شکل می گیرد، اما در برخی موارد ممکن است در دوران کودکی شروع شود.
  • تقریبا در 25 درصد موارد شروع OCD در 14 سالگی رخ می دهد.
  • بین 1 تا 3 درصد از کودکان و نوجوانان مبتلا به OCD هستند که آن را به یکی از رایج ترین اختلالات روانپزشکی در این گروه سنی تبدیل کرده است.
  • تقریبا 70 درصد از افراد مبتلا، به یک یا چند اختلال روانپزشکی دیگر مبتلا هستند.
  • حداقل در هر 4 از 10 فرد مبتلا، این بیماری به یک اختلال مزمن تبدیل می شود.
  • تخمین زده شده که 40 درصد از افرادی که در دوران کودکی به این بیماری مبتلا میشوند تا بزرگسالی بهبود می یابند. برای 60 درصد دیگر، شروع این بیماری در دوران کودکی اغلب به این معنی است که این اختلال حادتر و مزمن تر خواهد شد.
  • خطر خودکشی در افراد مبتلا به OCD بیشتر است و این خطر در بیمارانی که اختلالات روانپزشکی دیگری مانند اختلال خلقی یا پریشانی دارند، بیشتر است.

وسواس فکری- عملی (OCD) چیست؟

وسواس فکری – عملی یک بیماری روانی است و همانطور که از نامش پیداست از افکار وسواسی (obsessions) و اعمال بی ارادی یا جبری (compulsions) تشکیل شده است. وسواس فکری به صورت افکار تکراری، تصاویر ذهنی یا تمایلاتی که هم ناخودآگاه و هم مزاحم هستند ظاهر می شوند. آنها معمولا منفی هستند و میتوانند سطح بالایی از اضطراب و پریشانی ایجاد کنند. بمباران مکرر و مداوم این افکار ناخواسته میتواند تمرکز نوجوانان را در مدرسه یا محل کار بسیار دشوار کند، چه برسد به لذت بردن از زندگی در حالت طبیعی.

انواع رایج وسواسهای فکری (obsessions) عبارتند از:

  • نگرانی در مورد گرایش جنسی
  • ترس از میکروب یا آلودگی
  • نگرانی در مورد مریض شدن یا مردن
  • ترس از انجام کارهای خشونت آمیز
  • نگرانی در مورد وقوع اتفاقات بد
  • افکار، امیال یا تصاویر جنسی ناخواسته و مزاحم
  • افکار آزاردهنده ای که ماهیت مذهبی دارند

در تلاش برای کاهش اضطراب و تنش ناشی از وسواس، افراد مبتلا به OCD رفتارهای بی ارادی مانند شستن بیش از حد دستها و قرار دادن اشیا در نظم خاصی را، مرتب انجام میدهند. برای برخی از افراد مبتلا به OCD، این رفتارهای بی ارادی به قدری وقت آنها را می گیرد که اصلا نمی توانند سازنده باشند. این رفتارهای وسواس گونه در بهترین حالت باعث تسکین مقطعی آنها میشود.

انواع رایج وسواسهای عملی (compulsions) عبارتند از:

  • شستشو یا تمیز کردن بیش از حد
  • قرار دادن اشیا در یک نظم خاص و چک کردن پی در پی حفظ نظم آنها
  • چک کردن لحظه به لحظه (مثلا قفل بودن درب منزل یا خاموش بودن اجاق گاز)
  • انجام دادن کاری بارها و بارها تا زمانیکه درست و کامل شود
  • دائما درصدد اطمینان بخشی به دیگران هستند
  • زیاده روی در عبادت

چک کردن و نظم دو نوع رایج OCD هستند. احتکار وسواس گونه همچنین بسیار رایج است و در گذشته جز دسته OCD در نظر گرفته می شد، اما حالا به عنوان یک اختلال جداگانه طبقه بندی می شود.

OCD تنها در صورتی کاملا تایید میشود که وسواس فکری در نوجوانان باعث اختلال در عملکرد طبیعی آنها شده و اضطراب زیادی در آنها ایجاد کرده باشد. به عنوان مثال اگر نوجوان شما یک ” آدم وسواسی” است، به خودی خود به این معنا نیست که او مبتلا به OCD است.

وسواس های عملی

وجود اختلالات همزمان با OCD

دور از انتظار نیست که افراد مبتلا به OCD یک یا چند اختلال روانپزشکی دیگر نیز داشته باشند. شایع ترین اختلالات همزمان عبارتند از:

  • افسردگی
  • اختلال دو قطبی
  • اختلال مصرف مواد
  • اختلالات مربوط به اشتها
  • بیش فعالی (ADHD / ADD)
  • اختلالات پریشانی (مانند فوبیای اجتماعی یا ترس)

وجود یک اختلال روانپزشکی دیگر اغلب درمان موفقیت آمیز OCD را چالش برانگیزتر میکند.

جستجو و شناخت علایم وسواس فکری در نوجوانان

وسواس فکری در نوجوانان می تواند تأثیر بسیار منفی بر آنها داشته باشد. به همین دلیل بسیار مهم است بدانید که در درمان به دنبال چه چیزی هستید و اینکه چگونه میتوانید علایم OCD را تشخیص میدهید.

شما میتوانید با مراجعه به دپارتمان تخصصی مشاوره کودک و نوجوان در مرکز مشاوره فراز، هر چه زودتر نوجوان خود را تحت درمان قرار دهید. بدون درمان وسواسها آنها معمولا با گذشت زمان بدتر می شوند.

علائم OCD در نوجوانان ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • نگرانیها یا ترسهای غیرمنطقی مکرر (مثلا نگرانی دائمی در قفل نشدن درب ورودی حتی پس از بررسی)
  • شکایت از داشتن افکار مزاحم تکراری و عدم کنترل آنها
  • رفتارهای غیر معمول یا غیر منطقی که نوجوان شما نمی تواند توضیح دهد (مثلا شستن دستهای تمیز چندین بار پشت سر هم، تا زمانیکه پوست کاملا تمیز شود).
  • پریشانی و اضطراب، اگر چیزی نامرتب باشد.
  • درگیر شدن در مناسک غیرعادی، مانند سه بار چرخیدن در خانه، قبل از خروج از درب منزل
  • رفتار وسواس گونه از هر نوعی که باشد.
  • عدم تمرکز در مدرسه یا هنگام انجام تکالیف
  • چک و بررسی مداوم چیزی
  • نگرانی مکرر از اینکه اتفاق بدی قرار است بیفتد
  • مشکل در دوست‌یابی یا حفظ دوستان
  • حالت افسردگی یا اضطراب مکرر
  • افکار و رفتارهای خودکشی

افکار و رفتارهای خودکشی خطری مرتبط با بسیاری از اختلالات، از جمله OCD است. هرگز نباید آن را بی اهمیت جلوه دهید، تصور نکنید که نوجوان شما بایستی در این مورد کاملا واضح یا عوام فریبانه عمل کند.

برداشتن گامهای اولیه در درمان فرد مبتلا به OCD

اگر دلیلی دارید که فکر می کنید نوجوان شما به OCD مبتلا شده است یا ممکن است در حال ابتلا به OCD باشد، اولین گامهای زیر را باید بردارید:

درمان وسواس فکری

1- با نوجوان خود صحبت کنید:

به نوجوان خود بگویید که نگران رفتارهای مشاهده شده از او هستید تاکید کنید که میخواهید به هر طریقی شده به او کمک کمک کنید و چهار دانگ خواهان شنیدن حرفهای او هستید.

برای یک پاسخ دفاعی یا حتی انکار اینکه چیزی اشتباه است آماده باشید. نوجوان شما ممکن است از علایمی که تجربه میکند احساس شرم کند. از قضاوت، انتقاد و ایجاد احساس شرمساری خودداری کنید، زیرا این موارد فقط اوضاع را بدتر میکنند.

2- نوجوان خود را ارزیابی کنید:

پزشک خانواده میتواند یک ارزیابی اولیه، از جمله معاینه فیزیکی برای رد هرگونه مشکل پزشکی زمینه‌ای که ممکن است در ایجاد یا تشدید علایم او نقش داشته باشد، انجام دهد.

از آنجایی که OCD میتواند یک اختلال پیچیده باشد، ضروری است که نوجوان خود را توسط یک روانشناس، روانپزشک و یا درمانگران با تجربه خانم سحر افراز، شهنوش قسیمی و زهرا کاشانی  در دپارتمان تخصصی کودک و نوجوان در مرکز مشاوره فراز، ارزیابی کنید. به دنبال فردی باشید که نه تنها در درمان کودکان و نوجوانان متخصص است، بلکه تجربه فراوانی در درمان OCD نیز دارد.

3- نوجوان خود را تحت درمان قرار دهید:

علایم OCD به مرور زمان بدتر میشود، بنابراین اقدام زودهنگام مهم است. درمان OCD معمولا شامل ترکیبی از روان درمانی و دارو است. اگر علایم نوجوان شما حادتر یا اگر دارای اختلال روانی دیگری باشد، ممکن است برای دوره ای به سطح بالاتری از درمان نیاز باشد.

  • روان درمانی فردی یا گفتگو درمانی: روان درمانی به نوجوانان کمک میکند تا وسواسهایی را که با آنها درگیر هستند و همین طور بیماریهای زمینه ای که این اختلال را تشدید و یا هدایت میکنند، درک کند. رفتار درمانی شناختی (CBT)، در قالب پیشگیری از خطر و پاسخ به آنها، یکی از موثرترین انواع درمانها برای OCD است. پیشگیری از واکنش به خطر، شامل قرار دادن فرد در معرض چیزهایی است که او را مضطرب میکند و بیمار یاد می گیرد که چگونه به جای پاسخ و واکنش وسواس گونه، با اضطراب به روشی درست کنار بیاید.
  • دارو: دارو میتواند نقش مهمی در درمان OCD ایفا کند. تحقیقات نشان میدهد که دارو در درمان OCD زمانی موثرتر است که در ترکیب با روان درمانی استفاده شود تا به تنهایی. رایج ترین داروهایی که برای OCD تجویز می شوند عبارتند از داروهای ضد افسردگی، مانند Celexa، Paxil،Zoloft یا Clomipramine همچنین ممکن است برای کاهش علایم افسردگی، اضطراب و سایر اختلالات همزمان، دارو تجویز شود.
  • خانواده درمانی: خانواده درمانی میتواند بخش مهمی از درمان OCD باشد، زیرا این اختلال بر همه افراد خانواده تاثیر می گذارد. این مورد شامل آموزش به والدین و سایر اعضای خانواده است که چگونه بدون سازگاری و توانمندسازی نوجوان، نقش حمایتی را برای نوجوان بازی کنند.

مهم نیست که نوجوان شما چقدر بتواند و قادر باشد OCD خود را مدیریت یا حتی بر آن غلبه کند، اما بخاطر داشته باشید که مثبت و امیدوار ماندن هم برای شما و هم برای نوجوان مفید خواهد بود.

 

وسواس و اضطراب در دوران کرونا و راههای درمان آن

وسواس و اضطراب در دوران کرونا و راههای درمان آن

در این مقاله به بررسی وسواس و اضطراب در دوران کرونا و راههای درمان آن خواهیم پرداخت. افرادی که مبتلا به وسواس هستند، افکار تکراری را که آزاردهنده هستند، مدام تجربه میکنند و همین باعث اضطراب در آنها میشود. این افراد ممکن است سعی کنند از طریق مجبور کردن خودشان، با این افکار ناخوانده و مزاحم کنار بیایند و این اجبار باعث عادت در رفتار یا اعمال ذهنی آنها میشود. اگر بخواهیم کرونا را از جنبه منفی مورد بررسی قرار دهیم، برخی از ابعاد این بیماری ممکن است باعث ایجاد اضطراب و رفتارهای تکراری برای افراد مبتلا به وسواس شود، مانند شستن پی در پی دستها و یا بررسی پی در پی اخبار. به خواندن این مقاله ادامه دهید تا در مورد وسواس و اضطراب در دوران کرونا بیشتر بدانید، از جمله اینکه چگونه کرونا می تواند ترسهای رایج افراد وسواسی را تشدید کند و انجام اقدامات احتیاطی و سایر تکنیکها برای روبرو شدند با این بیماری.

ترسهای رایج افراد مبتلا به وسواس و اضطراب در دوران کرونا

وسواس فکری میتواند به شکلهای مختلف خود را نشان دهد، اما در دوران کرونا، فرد وسواسی احساس میکند وسواس در مورد خودش شایعتر از سایرین است. در بخشهای بعدی این مورد را با جزئیات بیشتری تشریح خواهیم کرد.

وسواس و اضطراب در دوران کرونا

1- حساسیت بیش از حد به آلودگی

مسئله آلودگی یکی از رایج ترین ترسها در میان افراد مبتلا به وسواس است. کنار آمدن با این شرایط در شرایط عادی برای فرد وسواسی دشوار است، چه برسد در دوران کرونا. بر اساس واقعیت موجود، درگیری به کرونا ممکن است باعث شود افراد مبتلا به وسواس اقدامات سفت و سختی را برای حفظ امنیت خود و خانواده ‌شان انجام دهند، که میتواند شامل شستن مکرر دستها، تمیز کردن یا ترس از ترک خانه باشد.

2- نگرانی در مورد انتقال بیماری

یکی دیگر از ویژگیهای بارز افراد وسواسی این است که نگران انتقال بیماری کوید – 19 به دیگران هستند، چه به صورت تصادفی باشد و چه عمدی.

در دوران کرونا، افراد مبتلا به وسواس ممکن است برای پیشگیری از این کار، اقدامات افراطی انجام دهند.

3- انبار کردن اقلام

انبار کردن اقلام (احتکار) را یک اختلال جدایی از وسواس، در نظر می گیرند. با این حال، بسیاری از افراد مبتلا به وسواس نیز درگیر احتکار هستند. معمولا افراد مبتلا به این اختلال چیزهایی را جمع آوری می کنند که مفید نیستند. با این حال، در دوران کرونا، ممکن است اقلامی مانند داروها، ضدعفونی کننده های دست مانند الکل و دستمال توالت را نیز احتکار کنند.

وسواس در دوران کرونا تشدید می شود:

تشدید وسواس و اضطراب در دوران کرونا

اقدامات احتیاطی در دوران کرونا ممکن است باعث ترس و رفتارهای مرتبط با وسواس شود. این محرکها عبارتند از :

  • توصیه به شستن بیشتر دستها
  • تاکید بر تکنیکهای مناسب شستن دستها
  • نیاز به تمیز کردن دستها هر بار که فرد به خانه بر میگردد
  • توصیه به ترک خانه فقط برای تهیه غذا و سایر مایحتاج اولیه

این محرکها ممکن است منجر به رفتارهای افراطی زیر شود :

  • خریدهای بیش اندازه، که می تواند باعث احتکار شود
  • تاکید مکرر به اعضای خانواده در شستن دستها
  • جستجوی اطلاعات در مورد مدت زمان فعال ماندن ویروس بر روی سطوح
  • عادی شدن شستشو و استحمام مکرر

قرنطینه ها و حفظ فواصل اجتماعی ممکن است اضطراب و استرس بیشتری را به افراد مبتلا تحمیل کند، که در نوع خود میتواند مقابله با علائم این بیماری را سخت تر کند.

اقدامات احتیاطی معقول در دوران کرونا:

اقدامات احتیاطی در برابر وسواس و اضطراب در دوران کرونا

افراد مبتلا به اضطراب اغلب برای پیروی کامل از قوانین تحت فشار هستند. در نتیجه، ممکن است برای یک فرد مبتلا به وسواس تشخیص تفاوت بین انجام اقدامات پیشگیرانه معقول در برابر کرونا و رفتار افراطی یا کمال گرا دشوار باشد.

بسیاری از درمانگران در دپارتمان تخصصی مشاوره خانواده در مرکز مشاوره فراز، توصیه میکنند که افراد مبتلا به وسواس یک برنامه بی خطر بر اساس دستورالعملهای رسمی بهداشت برای خود تنظیم کنند. طبق این برنامه و با پیروی از آن، افراد مبتلا به وسواس، پی به متعادل یا افراطی بودن اعمال خود خواهند برد.

درمانگران همچنین افراد را تشویق میکنند که آگاهانه در مورد روشهای نظافت و بهداشت خود فکر کنند. اگر شخصی بیرون نرفت و کسی وارد خانه اش نشد، نیازی به ضدعفونی کردن چیزی نیست. ضد عفونی کردن سطوح معمولا یکبار در روز معقول است.

افراد همچنین می توانند شستن دستها را به 20 ثانیه محدود کنند و فقط آنها را بشویند :

  • بعد از بیرون رفتن
  • قبل از غذا خوردن
  • بعد از رفتن به دستشویی
  • پس از سرفه و عطسه

تشخیص اینکه آیا برنامه احتیاطی ذکر شده کافی است یا نه، برای شخص دشوار است، ممکن است برای اطمینان آنها را از شخص دیگری سوال کنند.

همچنین، اگر یک فرد مبتلا به وسواس اقدامات پیشگیرانه بیشتری را به برنامه خود اضافه کند و متوقف کردن آن برایش مشکل باشد، ممکن است بخواهد به دنبال یک شریک جرم برای خودش باشد.

مقابله با وسواس و اضطراب در دوران کرونا

مقابله با وسواس و اضطراب در دوران کرونا

برخی از افراد وسواسی متوجه میشوند که گرفتار افکار مزاحم خود شده و یا به انجام اقداماتی پرداخته اند که به بهداشت اصلا مرتبط نیست. خانم سحر افراز و آقای دکتر افشین صلاحیان در ادامه راههای دیگری را برای مقابله با وسواس و اضطراب در دوران کرونا ذکر کرده اند.

  • اخبار و رسانه های اجتماعی را محدود کنید

برای پوشش دادن خبرها در مورد اوضاع کرونا، بسیاری از رسانه‌های خبری پخش زنده خبری دارند و خبرهای جدید را مرتبا پخش می‌کنند و هر چقدر میزان به روز رسانی خبرها در رسانه های اجتماعی بیشتر باشد، به همان نسبت افراد بیشتری شروع به بررسی افراطی اخبار میکنند.

مشاوران ما در دپارتمان تخصصی مشاوره خانواده در مرکز روانشناسی فراز، توصیه میکنند افرادی که بیش از حد خبرها را چک می‌کنند، برای خود محدودیتی قرار دهند. تعیین یک محدودیت خاص، مانند خواندن اخبار فقط یکبار در روز، ممکن است به کاهش اضطراب کمک کند .

  • به دنبال پشتیبانی آنلاین و درمان از راه دور باشید

برای محدود کردن شیوع انتشار کوید- 19 ، بسیاری از درمانگران ارائه جلسات حضوری را متوقف کرده اند. در عوض، افراد میتوانند به صورت آنلاین یا تلفنی به درمان از راه دور دسترسی داشته باشند و رفتار درمانی شناختی (CBT) به صورت آنلاین میتواند برای افراد مبتلا به وسواس موثر باشد و به افراد بیشتری کمک خواهد کرد.

گروههای پشتیبانی آنلاین، در دپارتمان تخصصی مشاوره خانواده در مرکز مشاوره فراز، قادر به ارائه مشاوره در مقابله با وسواس در دوران کرونا میباشد.

  • خودآموز رفتار درمانی شناختی (CBT) را امتحان کنید

CBT ، خط اول درمان وسواس فکری است. با این حال، بسیاری از افراد چه آنلاین و چه آفلاین به آن دسترسی ندارند. مردم ممکن است در طول قرنطینه دسترسی محدود تری داشته باشند، زیرا همه مراکز خدمات بهداشتی از راه دور را پوشش نمی دهند.

برنامه‌های یادگیری آنلاین CBT میتواند گزینه های درمانی خوبی برای وسواس باشد و به افراد این امکان را میدهد تا تکنیکهای CBT را حتی اگر نتوانند با یک درمانگر صحبت کنند، فرا بگیرند.

بسیاری از منابع و کتابهای آنلاین خودآموز رایگان یا کم هزینه می توانند به افراد کمک کنند تا استراتژی های CBT را در خانه یاد بگیرند. با این حال، افراد برای اطمینان از قابل اعتماد بودن این منابع باید با پزشک خود مشورت کنند.

  • دلداری دادن به خود را تمرین کنید

کوید- 19 برای بسیاری از مردم، حتی کسانی که از قبل بیماری روانی نداشته‌اند، ترس و استرس ایجاد کرده است.

کارشناسان معتقدند که برخی از افراد مبتلا به وسواس احساس بهتری پیدا میکنند، وقتی به خود یادآوری کنند که نگرانیشان طبیعی است و اگر علائم وسواس بدتر شود تقصیر آنها نیست.

خوب است که مراقب افکار و رفتارهای وسواسی خود باشید و در صورت بروز این اتفاق با پزشک یا درمانگر مشورت کنید. مراقبت از خود به شما کمک میکند تا بیشتر روی خودتان کنترل و تمرکز داشته باشید و نگاه و تمرکز خود را از کرونا کم کنید.

همچنین بسیاری از درمانگران توصیه می کنند که افرادی که اضطراب دارند به معاشرت با خانواده و دوستان خود ادامه دهند. فاصله گذاری اجتماعی می تواند رفت و آمد را تقریبا دشوار کند، اما استفاده از گفتگوی تصویری میتواند قرنطینه را آسانتر و فاصله ها را کمتر کند.

چه زمانی باید به دنبال کمک بود

بیماریهای همه گیر تنها پیامدهای بیولوژیکی یا پزشکی ندارند. آنها همچنین بر بسیاری از افراد از نظر روانی و اجتماعی تأثیر می گذارند، حتی افرادی که از سلامت روان برخوردار هستند.

در طول پندمی، افرادی که از بنیه قوی جسمی و روانی برخودار هستند، شانس بیشتری برای تجربه بازگشت و بهبودی، قطع دارو، عدم درگیر شدن در مراقبت از خود یا داشتن افکار خودکشی دارند. و اگر یک فرد وسواسی در طول پندمی درگیر علائم بیماری خود است، بهتر با مراکز زیر تماس بگیرد:

  • پزشک یا درمانگر
  • خطوط ارتباطی سلامت روان
  • مرکز بهداشت محلی

پیشگیری از خودکشی

اگر فردی را می شناسید که مستعد آسیب رساندن به خود، خودکشی یا آسیب رساندن به شخص دیگری است، اقدامات پایین را در موردش انجام دهید :

  • سوال بپرسید : “آیا به خودکشی فکر می کنید؟”
  • بدون قضاوت به حرفهایش گوش دهید.
  • تا رسیدن کمک حرفه ای در کنارش بمانید.
  • سعی کنید هر گونه سلاح، دارو یا سایر اشیاء مضر را از بیمار دور کنید.

کلام آخر

مردم در سراسر جهان به دلیل شیوع کوید-19 احساس اضطراب می کنند. این امر به ویژه در مورد افراد وسواسی بیشتر صادق است. اگرچه ترس و اضطراب در دوران کرونا میتواند توجیه پذیر باشد، اما یک فرد وسواسی ممکن است اقدامات سفت و محکمی را برای محافظت از خود و خانواده خود انجام دهد. مراجعه به یک مشاور در دپارتمان تخصصی مشاوره خانواده در مرکز مشاوره فراز،  در تعیین وسواس و اضطراب در دوران کرونا و راههای درمان آن میتواند به این افراد در کنار آمدن با علائم بیماری کمک کند.

علل وسواس مطالعه و راهکارهای برطرف کردن آنها

زمانیکه اختلال وسواس یا ocd در فردی وجود دارد، در واقع فرد خود را مجبور به انجام یکسری امور می داند، اگر این اجبار در حدی باشد که زندگی روزمره فرد را مختل کند و بیش از یک الی دو ساعت در روز را به این افکار وسواسی اختصاص دهد، می توان عنوان اختلال روی آن گذاشت. در واقع وسواس نوعی اختلال اضطرابی است زیرا ریشه وسواس در اضطراب و دلهره فرد است. وسواس به انواع فکری و رفتاری طبقه بندی می شود که “وسواس مطالعه” یا “حساسیت مطالعه” یکی از آن هاست.

وسواس مطالعه:

فردی که به وسواس مطالعه مبتلاست، دچار دلهره و نگرانی هایی است که او را وادار به دوباره خوانی و تکرار می کنند و فرد برای کاهش این اضطراب هر مطلب را بارها و بارها مطالعه می کند. در واقع دانش آموز دایم با خودش فکر می کند که آیا مطلب را متوجه شده یا نه، بنابراین مجدد مطلب را می خواند تا خیالش راحت شود که مطلب برایش جاافتاده است.

برای شناخت بهتر وسواس و حساسیت مطالعه بهتر است در ابتدا به علل آن بپردازیم.

علل وسواس مطالعاتی یا حساسیت مطالعه:

  1. یکی از عواملی که می تواند علت وسواس در مطالعه باشد، فکرکردن، همزمان با درس خواندن است. این فکرها می تواند علت وسواس مطالعاتی باشد. مثلا فکر کردن به نتیجه بعد از آزمون، عکس العمل معلم، سخت یا آسان بودن آزمون، مهمانی شب قبل، برنامه تفریحی آخر هفته یا هر فکر مزاحم دیگر.
  2. نداشتن روش مطالعه صحیح و باورهای غلط مطالعاتی می تواند یکی از علل وسواس مطالعه باشد، مثلا این طرز فکر که یک صفحه را باید کامل حفظ کنم و بعد سراغ صفحه دیگر بروم یا اینکه بدون خلاصه نویسی باید همه جملات بلند و طولانی را حفظ کنم و دقیقا مطابق جملات کتاب آنرا به خاطر بسپارم.
  3. کلمه به کلمه خواندن و همچنین کند خواندن مطالب هم باعث می شود فرد دچار وسواس شود، بنابراین اگر فردی مهارت تندخوانی را به خوبی نداند، احتمال دارد به مساِله وسواس مطالعاتی دچار شود.
  4. کمال گرایی می تواند یکی از علل دیگر وسواس مطالعه باشد. البته در این زمینه کمال گرایی منفی بیشتر مد نظر است. معمولا این دانش آموزان تصور می کنند باید ۱۰۰٪ مطالب را به صورت تمام و کمال بخوانم و به ۷۰ یا ۸۰ یا حتی ۹۰ درصد مطالب هم راضی نیستم. در واقع این اجباری که فرد برای خودش قایل می شود باعث می شود دچار افکار وسواسی و کمال گرایانه شده و حساسیتش در مطالعه افزایش یابد.

بعد از بررسی علل وسواس مطالعه، بهتر است به ارایه یکسری راهکارهای ساده برای رفع این موضوع بپردازیم:

راهکارهایی برای برطرف کردن وسواس مطالعاتی یا حساسیت مطالعه:

  1. میزان و مقدار مطالعه خود را از قبل مشخص کنید: یکی از بهترین راه ها برای پیشگیری از وسواس مطالعه این است که نقشه راه و زمان طی کردن مسافت راه را از قبل مشخص کنید، مثلا به خودتان بگویید فصل اول شیمی را در طول یک ساعت مطالعه می کنم، باید مراقب بود که این زمان بندی و حجم به صورت معقول و مناسب انتخاب شود ، نه کمال گرایانه(حجم زیاد و مدت کم) نه دست پایین (حجم کم و زمان زیاد) با این روش شما بر اساس زمان بندی می توانید متوجه شوید که در حال مطالعه با وسواس هستید یا خیر. مثلا اگر با گذشت نیم ساعت متوجه شدید که فقط سه صفحه از فصل شیمی را خوانده اید و ده صفحه دیگر باقی مانده احتمالا دچار کندخوانی و وسواس مطالعه شده اید.
  2. برگشت خوانی ممنوع! دوباره بازگشتن به کلمه ها و خطوط و پارگراف های قبلی، خود نوعی وسواس مطالعاتی به حساب می آید. برگشت خوانی یکی از عادات مطالعاتی بدی است که زمان و وقت شما را تلف می کند. یکی از کارهایی که مانع برگشت خوانی می شود این است که یا یک کارت تهیه کنید و یا اینکه دفتر مخصوصی داشته باشید و هر پاراگراف و مبحثی را که مطالعه کردید، آن کارت یا دفتر را روی آن پاراگراف بگذارید و سراغ پاراگراف بعدی بروید. این روش باعث می شود که چشمتان به مطالب قبلی نخورد وبرای دوباره خوانی آن وسوسه نشوید!
  3. انتظار نداشته باشید بار اول به همه جزئیات متن مسلط شوید: اگر از خودتان انتظار داشته باشید که از همان دور اول به تمام مطالب مسلط شوید، می بینید که برای مطالعه حتی یک مبحث کوتاه باید زمان خیلی زیادی صرف کنید که این کار نوعی وسواس مطالعاتی به حساب می آید، بنابراین بهتر است یا مطالب را در چند روز مرور کنید یا اینکه چند دور بخوانید و در هر دور خواندن، انتظارتان برای یادگیری مطالب بالاتر ببرید. به یاد داشته باشید که مرور در چندین مرحله به جای یک مرحله باعث عدم فراموشی مطالب و همچنین منتقل شدن آن به حافظه بلند مدت شما می شود که این امر در دروس حفظ کردنی بسیار مفید است.
  4. مطالب را برای خودتان توضیح دهید: بعد از اتمام مطالعه، کتابتان را ببندید و هرآنچه که به یاد دارید را برای خودتان توضیح دهید (می توانید جلوی آینه اینکار را انجام دهید که بسیار تاثیر گذار است) و یا اینکه روی دفتر یا کاغذی هر آنچه را از درس به یاد دارید بنویسید. بعد از اینکار ببینید کدام قسمت ها را از قلم انداختید یا فراموش کردید، برای مرور به سراغ همان قسمت های کتاب بروید نه اینکه مجدد کل مباحث را دوره کنید.
  5. یکی از بهترین و موثرترین روش های مطالعاتی خلاصه نویسی است. این روش در کاهش وسواس مطالعاتی نیز بسیار مفید است. مباحثی را که مطالعه می کنید می توانید یا در حاشیه کتاب و یا در دفتری مجزا خلاصه نویسی کنید و هنگام مطالعه مجدد همان خلاصه ها را مرور کنید. این روش باعث کاهش در استرس شما به خصوص در شب های امتحان و بالطبع کاهش حساسیت مطالعاتی تان خواهد شد.

 

دوستان عزیز، امیدوارم با مطالعه این مقاله بتوانید تا حدی بر وسواس مطالعاتی خود غلبه کنید.

موفق و پیروز باشید.

 

 

سحرافراز، کارشناسی ارشد مشاوره