کارآفرینی | نقش ابهام پذیری در کارآفرینی

یکی از ویژگی های شخصیتی که معمولاً کارآفرینان با آن شناخته می شوند و یکی از عوامل مؤثر در گرایش به فعالیت های کارآفرینانه ابهام پذیری یا تحمل ابهام است. رویکرد ویژگی های شخصیتی کارآفرینانه معتقد است ویژگی های شخصیتی وجود دارد که می تواند زمینه ساز گرایش به کارآفرینی باشد و روحیه کارآفرینی را در افراد تقویت کند. پژوهشگرانی که به بررسی ویژگی های شخصیتی مشترک بین کارآفرینان پرداختند به ویژگی هایی دست یافتند که می تواند افراد دارای ظرفیت کارآفرینی را متمایز کند؛ آنها به پنج ویژگی شخیتی عمده دست یافتند که عبارتند از: کانون کنترل، خلاقیت، تحمل ابهام، ریسک پذیری و موفقیت طلبی که در این مقاله قصد داریم به طور ویژه به ویژگی شخصیتی یا توانمندی ابهام پذیری بپردازیم.

تعریف ابهام پذیری یا تحمل ابهام:

ابهام پذیری یعنی پذیرفتن عدم قطعیت به عنوان بخشی از زندگی و توانایی برنامه ریزی و اقدام برای آینده با وجود این عدم قطعیت. در آغاز حیات بشر انسان با وجود دانش اندکی که درباره جهان پیرامونش داشت وارد عمل شد و شروع کرد به شکار کردن بدون اینکه به طور قطع بداند چه چیزی در انتظار اوست. در واقع شاید بتوان گفت به خاطر وجود این ویژگی بود که بشر اولیه توانست پیشرفت کند و تمدن امروز شکل بگیرد. در شروع یک فعالیت کارآفرینانه که با ایده های خلاقانه شروع می شود هیچ قطعیتی برای موفقیت این ایده و فعالیت وجود ندارد .

حالا این سوال مطرح می شود که ابهام یعنی چه؟

ابهام یعنی نشانه ای که به فرد اطمینان دهد که یک رویداد، صد در صد نتیجه بخش خواهد بود وجود ندارد تحمل این ابهام برای خیلی از افراد دشوار است و مانع آنها برای تصمیم گیری است. اینکه نمی دانند در آینده چه چیزی در انتظار آنهاست آنها را دچار سردرگمی میکند و ترجیح می دهند در چنین شرایطی تصمیمی اتخاذ نکنند. اما تصمیمات کارآفرینانه و فعالیت های این چنینی از آنجایی که خلاقانه، تازه و بدیع است و خیلی از آنها برای اولین بار قرار است اجرا شود معمولاً هیچ قطعیتی را به دنبال ندارد اما کارآفرینان این ابهام و آشفتگی را می پذیرند و دست به اقدام و برنامه ریزی می زنند و همین ویژگی است که یکی از وجوه تمایز عمده کارآفرینان و غیر کارآفرینان است یعنی توانایی تحمل ابهام یا ابهام پذیری.

پس به این نتیجه رسیدیم که قدرت تحمل ابهام در کارآفرینان به مراتب بیشتر از دیگران است و آنها این توانایی را دارند که بدون احساس ناراحتی، اضطراب و پریشانی به طور مؤثری با شرایط و اطلاعات مبهم، ناقص، غیر قطعی، سازمان نیافته و غیر شفاف مواجه شوند. شاید بتوان گفت ابهام موجب افزایش انگیزش کارآفرینان می شود و شاید هیجانی که در ابهام تجربه می کنند برای آنها لذت بخش است.

چه افرادی ابهام پذیری کمی دارند؟

یکی از عوامل زمینه ساز که مانع بالا رفتن توانایی تحمل ابهام در افراد می شود سبک تربیتی یا شیوه فرزند پروری والدین است. افرادی که با قواعد دستوری و باید و نباید های زیادی پرورش یافته و بزرگ شده اند و در واقع دنیای آنها تقسیم شده است به کارهای ممکن و کارهای غیرممکن، کارهای درست و کارهای غلط، کار های سخت و راحت و … افرادی هستند که توانایی عدم قطعیت و ابهام در آنها بسیار پایین است چون هیچ وقت ابهامی را در زندگی تجربه نکرده اند و همه چیز از پیش توسط والدین برای آنها تعیین شده است اگر بخواهیم در مورد نحوه شکل گیری هویت در این افراد سخن بگوییم شاید بتوان گفت این افراد دارای هویت پیش رس نیز هستند. هویتی که توسط والدین بر آنها تحمیل شده است.

به علاوه محققان در پژوهش های خود دریافتند که این ویژگی در زنان کمتر از مردان است و علت آن تفاوت های نقشی آنهاست. نقشی که مردان در جامعه به عنوان تأمین کننده معاش خانواده بر عهده دارند باعث می شود آنها در شرایط مبهم نیز بیشتر از زنان تمایل به اقدام و فعالیت داشته باشند.

نکته دیگر ویژگی های شخصیتی افراد است که مجموع آنها در قالب تیپ های شخصیتی جای گرفته است. که رغبت سنج هالند یکی از آزمون هایی است که برای بررسی تیپ شخصیتی و ترجیح های افراد استفاده می شود. بنا بر تقسیم بندی هالند افرادی که دارای تیپ شخصیتی قرادادی هستند معمولاً این ویژگی در آنها کمتر به چشم می خورد زیرا آنها در شرایط معین وظایف مشخصی را بر عهده گرفته اند و نامشخص بودن موقعیت و نتایج آن آنها را دچار سردرگمی و ابهام می کند. و برعکس افرادی که دارای تیپ شخصیتی جست و جوگر و متهور هستند بیشتر از بقیه از این ویژگی برخوردارند زیرا برای رسیدن به اهداف خود حاضرند در شرایط مبهم نیز دست به اقدام بزنند و از ابهام پذیری بالایی برخوردارند.

عوامل مؤثر بر تقویت روحیه ابهام پذیری:

اقتصاد جهان امروزه به سمت کسب وکارهای کوچک و کارآفرینانه پیش می رود و یکی از نشانه های توسعه هر کشوری میزان کسب وکارهای کارآفرینانه است. برای پرورش روحیه کارآفرینی باید به تقویت ویژگی هایی پرداخت که ظرفیت افراد را برای ایجادکسب و کارهای خلاقانه و تازه افزایش می دهد. یکی از آنها نیز توانایی تحمل ابهام است. برخی از عوامل مؤثر بر این ویژگی را در ادامه بیان می کنیم.

  • اکتشاف گری:

اگر در کودکی به فرد اجازه اکتشاف و جست و جوی محیط اطرافش را بدهیم و کودک به دنبال کشف ناشناخته های محیط اطرافش برود بدون اینکه بداند چه چیزی در انتظار اوست این روحیه در او تقویت می شود در واقع والدینی که با آرامش کودکان خود را در کشف محیط اطرافشان همراهی می کنند این فرصت را به کودک می دهند تا ظرفیت خویش را برای تحمل ابهام در موقعیت های مختلف زندگی افزایش دهد . امروزه سیستم تعلیم و تربیت کشور های توسعه یافته نیز از روش های اکتشافی و آموزش غیر مستقیم برای تدریس دروس استفاده می کنند و معلم به عنوان تسهیل گر کودک را در مسیر یادگیری اکتشافی همراهی میکند.

  • اعتماد به نفس:

یکی از توانمندی هایی که به شدت بر روحیه افراد برای تحمل و فعالیت در شرایط مبهم و غیر قابل پیش بینی تأثیر می گذارد اعتماد به نفس است. وقتی فرد تجربه های موفقیت آمیزی از فعالیت های گذشته خویش داشته باشد به خودش برای انجام موفقیت آمیز وظایفش در آینده؛ هرچند مبهم و نامعلوم اعتماد می کند و بر عکس فردی که از اعتماد د به نفس پایینی برخوردار باشد به شدت از انجام فعالیتی که قطعیتی برای موفقیت در آن وجود ندارد می هراسد و سعی می کند خود را در این موقعیت ها قرار ندهند.

  • خوکارآمدی:

خودکارآمدی قضاوتی هست که فرد در مورد خودش دارد. فردی که به توانایی های ذاتی خودش و نقاط قوت خودش باور دارد و می داند می تواند از پس موانع پیش رو بر بیاید مطمئناً واکنش مطلوبی نسبت به موقعیت های مبهم و ناشناخته از خود نشان می دهد. فردی که خودش را انسان کارآمدی می داند و باور دارد که فعالیت هایش اثر بخش است بهتر می تواند وارد عمل شد و دست به اقدامات مبتکرانه بزند .

تمام ویژگی هایی که در بالا گفته شد در روحیه ابهام پذیری افراد مؤثر است و این ویژگی نیز یکی از بارز ترین ویژگی های افراد کارآفرین است به همین خاطر است که هیچ فرد کارآفرینی را نمی یابیم که از اعتماد به نفس پایینی برخوردار باشد و جذب ایده های نو و ناشناخته نشود.

 

 

نگارنده: آمنه کشاورز کارشناس ارشد مشاوره

تاب آوری | تحلیل تاب آوری به عنوان یک مفهوم چند وجهی

یکی از اساسی ترین مفاهیمی که روانشناسی مثبت گرا به آن پرداخته است مفهوم تاب آوری است. از آنجایی که این رویکرد به جای تمرکز بر نابهنجاری ها و اختلال ها بر استعداد ها و توانمندی ها تاکید می کند و به دنبال شیوه هایی است که بهزیستی و شادکامی انسان را به دنبال دارد بنیادی ترین مفهومی که مورد پژوهش و تاکید در این رویکرد است؛ تاب آوری است.

در هنگام بروز حوادث و رویداد های تلخی مانند سیل یا زلزله که کشور ما همیشه درگیر آنهاست عده ای هستند که به گوشه ای پناه می برند تا خود را تبعات آن حفظ کنند، عده ای که از میدان حادثه دور بوده اند در خانه و از طریق رسانه ها اخبار این حوادث تلخ را پیگیری می کنند و تاسف می خورند برای کسانی که در این شرایط گیر افتاده اند، افراد دیگری نیز که درگیر این شرایط هستند نیز واکنش های متفاوتی از خود نشان می دهند: عده ای هنوز در شوک از دست دادن خانه و عزیزان خود هستند و هنوز نتوانستند بر خود و اوضاع مسلط شوند. اما در این میان افرادی را از بین خود آسیب دیدگان از حادثه می بینیم که می ایستند، تلاش می کنند، به آسیب دیدگان درگیر کمک می کنند، به گروه های امدادی کمک می کنند و خلاصه در حال تلاش کردن هستند تا اوضاع را بهبود بخشند و شرایط را تغییر دهند ، خود را با وضع کنونی سازگار کنند و به شکل فعالانه ای خود را با شرایط درگیر می کنند.

شاید این سوال در ذهن به وجود بیاید که چرا برخی افراد در برخورد با چنین شرایطی از انعطاف پذیری خاصی برخوردارند و به قول معروف خم به ابرو نمی آورند ولی برخی دیگر در برخورد با چنین رویدادهایی با مشکل مواجه میشوند. اینجاست که مفهوم تاب آوری مورد استفاده قرار می گیرد. در واقع تاب آوری در مورد کسانی بکار می رود که در معرض خطر قرار می گیرند ولی دچار اختلال نمی شوند. می توان گفت شرایط سخت برای آسیب پذیری افراد لازم است اما کافی نیست، بلکه ویژگی های شخصیتی خود آنان نیز در این فرایند تاثیرگذار است.

تعریف تاب آوری:

تاب آوری یعنی توانایی مقابله در برابر شرایط سخت و استرس آور. در فرهنگ لغت، کلمه تاب آوری معادل واژه انگلیسی resiliency می باشد. یعنی خاصیت کشسانی، بازگشت پذیری و ارتجاعی. مانند شاخه ای که خم می شود اما نمی شکند، و دوباره به حالت قبلی خود بر می گردد. توانمندی که روانشناسان مثبت گرا سعی دارند در انسان افزایش دهند.

البته تاب آوری به این معنی نیست که افراد زندگی بدون درد و رنج و استرس را پشت سر بگذراند، بلکه آنها نیز درد، رنج، غم و اندوه را درک کرده اند و از درک عمیق این هیجان ها به این انعطاف پذیری رسیده اند. در واقع آنها ویژگی های شخصیتی دارند که به آنها در پشت سرگذاشتن شرایط سخت کمک می کند. تاب آوری را در سه حوزه می توان تعریف کرد؛

  • در یک تعریف می توان آن را یک ویژگی شخصیتی در نظر گرفت زیرا مجموعه ای از صفات در کنار یکدیگر ویژگی شخصیتی تاب آوری را می سازند.
  • در تعریف دیگر می توان آن را یک وضعیت روحی مثبت در نظر گرفت که عوامل حمایتی در پایداری و شکل گیری آن مؤثر است.
  • و در تعریف سوم که تعریف سازنده تری است و دست روانشناسان مثبت گرا را در افزایش و ارتقای مفهوم تاب آوری باز گذاشته است؛ تعریف آن به عنوان یک فرایند پویا و بین فردی است که در طول زمان تغییر می کند.این مفهوم اصولی دارد که بر اساس آنها می توان به تعریف جامعی رسید: پایداری، سازگاری و تحول پذیری. یعنی می توانیم آن را بر اساس این سه اصل تعریف کنیم.

بر اساس اصل پایداری یعنی، میزان مقاومت و تحملی که فرد در شرایط سخت و بحرانی از خود نشان می دهد و ظرفیت فرد در تحمل فشار و استرس را نشان می دهد. در واقع افراد تاب آور بعد از گذراندن هر سختی و بحرانی بر استقامت و تحمل خود می افزایند.

بر اساس اصل دوم یعنی سازگاری به این شکل تعریف می شود که فرد بتواند پس از گذراندن شرایط سخت و بحرانی دوباره خود را سازماندهی کند، دوباره به زندگی عادی برگردد و یا بتواند خودش را با شرایط جدید تطبیق دهد و سازگار کند. مانند همین شرایطی که هم اکنون جهان را درگیر خودش کرده است(همه گیری کرونا) که ما باید یاد بگیریم خودمان را با شرایط جدیدی که در آن قرار گرفتیم سازگار کنیم.

بر اساس اصل تحول پذیری یعنی وقتی شرایط تغییر می کند و ما نمی توانیم به شکلی که قبلا زندگی می کردیم ادامه دهیم، فعالیت کنیم و بتوانیم چشم انداز های جدید و مسیر جدیدی ایجاد کنیم. درست مثل شرایطی که در آن قرار گرفتیم که باید بتوانیم در شرایط فعلی راه جدید برای ادامه و توسعه کسب و کار خودمان استفاده کنیم. یعنی علاوه بر اینکه خودمان را با شرایط فعلی سازگار کرده ایم باید بتوانیم تهدید را به فرصت تبدیل کرده و در این شرایط به توسعه خود و زندگی خود بپردازیم. هراکلیتوس می گوید: همه چیز تغییر می کند و هیچ چیز ثابت نمی ماند. انسان تاب آور می تواند خودش را با این تغییرات همراه کند و مانند یک موج سوار بر روی این تغییرات سوار باشد و همراه آنها پیش برود. در واقع در این مسیر باید عدم قطعیت را پذیرفت و همیشه آماده تغییر بود.

عوامل تأثیر گذار بر تاب آوری

عوامل گوناگونی وجود دارد که بر روی شکل گیری و رشد تاب آوری در افراد تأثیر گذار است. که در زیر به آنها پرداخته می شود:

محبت مادرانه: دریافت محبت و توجه بدون قید و شرط از طرف مادر در دوران رشد این پیام را برای کودک دارد که مهم و توانمند هستی و رشد این احساس توانمندی می تواند تأثیر شگرفی در افزایش تاب آوری در بزرگسالی داشته باشد. در واقع فرد خودش را در برابر مشکلات و سختی ها انسان توانمندی می داند.

حمایت اجتماعی: حمایت های اجتماعی این احساس را در فرد به وجود می آورد که تنها نیست و برای مقاومت و حل کردن مشکلات و گذر از شرایط سخت کسانی هستند که او را همراهی می کنند.

فرهنگ: فرهنگ تأثیر عمیق و انکار ناپذیری در شکل گیری شخصیت افراد دارد. باور های فرهنگی و اسطوره های فرهنگی که اقوام گوناگون دارند و افسانه هایی که از گذشته سینه به سینه نقل شده است نشان دهنده رشد یک ویژگی در سطحی عمیق در یک فرهنگ است مانند ویژگی پایداری و استقامت که در فرهنگ ما بسیار به چشم می خورد. همین امر کمک می کند که یک هویت پایدار در فرد شکل بگیرد و فرد خودش را متعلق به یک فرهنگ مقاوم بداند.

احساس خود کارآمدی: اگر فرد احساس کارآمدی و توانمندی نداشته باشد هیچ تلاشی هم نمی کند. اگر فرد احساس کند که تلاش هایش نتیجه بخش است و تجربیات مثبتی از گذشته در تایید این موضوع داشته باشد برای گذر از بحران تمام تلاش خودش را می کند. در واقع اگر فرد در گذشته تجربه ای از گذر از یک شرایط سخت داشته باشد این باور در او شکل می گیرد که توانمندی گذر از شرایط بحرانی و سخت را دارد و تمام تلاشش را نیز می کند. افراد برای تاب آور بودن نیاز دارند که خود را به عنوان یک انسان توانمند و تأثیرگذار باور داشته باشند تا دست به فعالیت و تلاش بزنند و بدانند که می توانند تغییر ایجاد کنند.

 

 

نگارنده: آمنه کشاورز، کارشناس ارشد مشاوره