نقش و نظر دانش آموز در هدایت تحصیلی

دوران تحصیل جز مهم ترین بخش های زندگی هر فرد است. زیرا زمینه ساز آینده شغلی فرد است. در طول سال های تحصیل، دوران متوسطه زمان انتخاب رشته و انجام هدایت تحصیلی است. اگر در این دوران هدایت تحصیلی درست و مناسبی برای دانش آموز صورت بگیرد، می توان چشم انداز مثبتی به آینده تحصیلی و شغلی وی داشت. لذا لازم است که در راستای رسیدن به نتیجه ی مطلوب و تجربه ی زندگی رضایت بخش و شاد به دانش آموز کمک شود.

هدایت تحصیلی:

موضوع هدایت تحصیلی در واقع از دوران ابتدایی آغاز می شود و در دوران متوسطه اقدامات عملی از جمله برگزاری آزمون های رغبت سنج، سلامت روان، آشنایی با مشاغل و … انجام می شود. فرآیند انتخاب رشته ی تحصیلی نیز در پایه نهم صورت می گیرد. در فرم هایی که می بایست به منظور انتخاب رشته ی تحصیلی برای هر دانش آموز تکمیل گردد، فرمی وجود دارد که مختص نظر دانش آموز است و 10 امتیاز دارد. برای اینکه دانش آموز بتواند انتخاب رشته ی مناسب و درستی با توجه به شناختی که از خود دارد انجام دهد، نیاز است که برنامه ی آموزشی مشخصی داشته باشد و همچنین دانش و مهارت هایی که لازم است را بیاموزد.

آنچه که می تواند در نظردهی صحیح به دانش آموز کمک کند این است که خودش را بشناسد. هر چقدر که دانش آموز خودآگاهی بالاتری داشته باشد یعنی توانایی ها، استعدادها، علایق و رغبت هایش را بشناسد، می تواند انتخاب بهتری داشته باشد و مسیر شغلی اش را آگاهانه تعیین کند. عامل مهم دیگری که می تواند بر نظر دانش آموز تاثیرگذار باشد. عملکرد درسی او است. بخشی از فرآیند هدایت تحصیلی بررسی نمرات کسب شده در دوران متوسطه یک است. در این قسمت نقش دانش آموز بسیار مهم است. دانش آموز هر چه قدر برنامه ریزی منظم تر و درست تری برای درس خواندن داشته باشد و هرچه قدر انگیزه و مسئولیت پذیری بیشتری در راستای اجرای برنامه ریزی درسی اش داشته باشد، می تواند نمرات مطلوب تری کسب کند.

مشاور مدرسه می تواند درباره ی نقش کلیدی دانش آموز در مسیر آینده ی تحصیلی و شغلی اش با او صحبت کند و دانش آموز به این آگاهی برسد که تاثیرگذارترین فرد در هدایت تحصیلی و انتخاب رشته خود او است. او می تواند با برنامه ریزی، مدیریت زمان، پشتکار، انگیزه و تمرکز برای رسیدن به خواسته هایش تلاش کند و به هر آنچه که می خواهد برسد. اگر دانش آموز را در این مسیر درست هدایت کنیم، او متوجه می شود که فردی انتخاب گر و با اراده است که سکان دار زندگی اش است و می تواند برای زندگی تحصیلی و شغلی اش تصمیم بگیرد. اما اگر در دوران متوسطه یک آنطور که باید مطالعه مستمر و دقیق نداشته باشد و پایبند به برنامه ریزی اش نباشد و به توصیه های مشاور مدرسه توجهی نداشته باشد، می بیند که به هنگام انتخاب رشته دچار مشکل می شود. آنگاه او نمی تواند به راحتی هر رشته ای را که دوست دارد انتخاب کند. یعنی می بایست از علاقه مندی هایش صرف نظر کند. در صورتیکه یکی از معیارهای انتخاب رشته، شناسایی علایق و رغبت های دانش آموز است. زیرا علایق و رغبت ها هستند که میزان موفقیت فرد را در آینده ی تحصیلی و شغلی اش رقم می زنند.

در این برهه ی زمانی دانش آموز دوران نوجوانی را تجربه می کند و باید به سوال اساسی «من کیستم؟» پاسخ دهد. برای دستیابی به پاسخ این سوال مهم والدین دانش آموز، مشاور و معلمان افرادی هستند که می توانند یاری رسان او باشند. این افراد مسئولیت دارند تا دانش آموز را در مسیر شناخت خود، جستجو، برنامه ریزی و تصمیم گیری در مورد انتخاب رشته تحصیلی و انتخاب شغل در آینده کمک کنند. هنگامی که دانش آموز بتواند از افراد متخصص و آگاه بهره ببرد و به شناخت از خود رسیده باشد آنگاه می تواند با اطمینان در مورد آینده اش تصمیم بگیرد و در نتیجه به موفقیت برسد.

به طور کلی، مشاوران افرادی تاثیرگذار در رشد تحصیلی و شغلی هر دانش آموز هستند. نکته ی حائز اهمیتی که وجود دارد این است که به دانش آموزان گفته شود که داشتن مهارت برای موفق شدن لازم است. دانش آموز برای ورود به هر شغلی که برمی گزیند نیاز به داشتن مهارت هایی از جمله: مهارت های ارتباطی، حل مسئله، تفکر خلاق، تفکر نقاد و رسیدن به انعطاف پذیری و توانایی سازگاری با دیگران و محیط دارد. همچنین تقویت روحیه ی تلاش و سخت کوشی برای رسیدن به اهداف و حفظ انگیزه از ارکان مهم پیشرفت هر فردی است و می بایست در این راستا نیز به دانش آموز کمک شود. دانش آموز زمانی می تواند نظر درستی درباره ی انتخاب رشته تحصیلی و انتخاب شغلش داشته باشد که شایستگی ها و توانایی های خود را به طور کامل شناخته باشد. این شناخت برای موفقیت در شغل، یک ضرورت محسوب می شود. با توجه به توضیحات فوق، مبرهن است که دانش آموز در انتخاب مسیر تحصیلی و شغلی اش نیاز به آموزش، مهارت و پشتیبانی دارد. پیشنهاد این است که دانش آموزان به منظور رسیدن به نتایج موفقیت آمیز از یک مشاور متخصص کمک بگیرند.

 

عوامل تاثیر گذار بر انتخاب رشته تحصیلی پایه نهم

اولین قدم افراد برای ورود به دنیای تخصصی و حرفه ای، انتخاب رشته تحصیلی در سال های دبیرستان است که این مهم در نظام آموزشی جدید، بعد از اتمام پایه نهم تحصیلی و در واقع پایان دوران متوسطه اول انجام می شود. تا قبل از انتخاب رشته تحصیلی، دانش آموز یکسری دروس عمومی و همگانی را مطالعه می کند، اما بعد از انتخاب رشته تحصیلی مورد نظرش باید علاقه و تخصصش را پیدا کند و مباحث جزیی و تخصصی رشته خودش را بیاموزد. بنابراین از آنجایی که اولین قدم جهت گیری شغلی افراد، انتخاب رشته تحصیلی در دبیرستان است، پس دانش آموز و خانواده ها می بایست ضرورت آنرا بهتر درک کنند.

  • اولین مرحله آشنایی با رشته های تحصیلی دبیرستان و بعد از آن شناخت زیر شاخه ها و مشاغل و بازارکار مرتبط با آن است.

در حال حاضر با توجه به قوانین آموزشی در ایران، دانش آموز در پایه نهم تحصیلی می بایست در یکی از زیر شاخه های علوم نظری، فنی و حرفه ای و کاردانش ادامه تحصیل دهد.

شاخه های متوسط دوم عبارتند از:

  1. علوم نظری: شامل علوم ریاضی و فیزیک، علوم تجربی، ادبیات و علوم انسانی، علوم و معارف اسلامی
  2. کاردانش: شامل زمینه های مربوط به صنعت، هنر،خدمات و کشاورزی
  3. فنی و حرفه ای: شامل زمینه های مربوط به صنعت، هنر، خدمات و کشاورزی

دانش آموز در ابتدای پایه دهم می بایست یکی از این رشته ها را انتخاب کند. قطعا انتخاب رشته ای مطلوب و درست خواهد بود، که با میزان استعداد و توانمندی، شایستگی و لیاقت، مهارت ها، هوش و علاقه مندی دانش آموز هماهنگ باشد. بنابراین شناخت ویژگی ها و معیار های فردی در این امر بسیار حایز اهمیت است.

  • یکی دیگر از فاکتورهای تاثیرگذار در فرآیند انتخاب رشته تحصیلی شناخت مشاغل مربوط به هر رشته است، در واقع در این قسمت می بایست معیارهای اجتماعی را بررسی کنیم و بعد با تلفیقی از معیارهای فردی و اجتماعی دست به انتخاب رشته بزنیم. یکی از موضوعاتی که به انتخاب رشته تحصیلی شما می تواند کمک کند و بستر مناسب را برای موفقیت های علمی و شغلی شما محیا کند، شناخت بازار کار مربوط به رشته های دانشگاهی مرتبط با رشته تحصیلی شما در دبیرستان است.
  • مطالعه کردن درباره رشته های دانشگاهی، جستجوی رشته های جدید شغلی، مشورت با فارغ التحصیلان رشته های مختلف دانشگاهی، همصحبتی با کسبه مشاغل گوناگون می تواند به شما در انتخاب رشته درست کمک کند. مشاوره با افراد متخصص و مشاورین تحصیلی نیز می تواند در شناخت ویژگی های فردی دانش آموز، شناخت رشته ها و مشاغل گوناگون و تلفیق این ویژگی های فردی با ویژگی های مشاغل، مفید باشد.

همچنین در اینجا جا دارد مطالعه کتاب مفید “چتر نجات شما چه رنگی است؟” اثر کارول کریستین را به دانش آموزان عزیزی که در شرف انتخاب رشته تحصیلی هستند، توصیه کنیم. در این کتاب به خوبی می توانید مهارت های مطلوب را در زمینه انتخاب رشته تحصیلی و شغل آینده تان شناسایی کنید. مواردی که در این کتاب می توانید راجع به خود شناسایی کنید عبارتند از: مهارت های خود مدیریتی، علایق دلخواه خود، ویژگی های شخصیتی خود در تست هالند، محیط ایده آل شغلی و شناسایی مشاغل دلخواه و متناسب با شخصیت شما و سایر موارد ضروری در بحث انتخاب رشته تحصیلی.

در پایان می بایست به این نکته اشاره کنیم که انتخاب رشته تحصیلی مناسب نیازمند صرف دقت و توجه زیادی بوده و شرایط و ابعاد مختلف شخصی و محیطی بسیاری بر آن تاثیرگذار است. بنابراین دانش آموزان عزیز می بایست با مطالعه و بررسی دقیق با این مهم روبرو شوند تا بتوانند بهترین و موفق ترین انتخاب رشته تحصیلی را داشته باشند.

امیدوارم خواندن این مقاله به شما اطلاعات مفیدی در این زمینه داده باشد.

موفق و پیروز باشید.

 

 

نگارنده: سحرافراز، کارشناسی ارشد مشاوره