علل و عوامل مؤثر در اختلال استرس پس از سانحه

اختلال استرس پس از سانحه مجموعه ای از علائم می باشد که در مواجهه با حوادث آسیب زای زندگی ایجاد می شود. فرد مجموعه ای از واکنش هایی را به این تجارب نشان می دهد که چون از شدت بالایی برخوردارند و آسیب زا هستند در مجموع از آنها به عنوان اختلال استرس پس از سانحه یاد می شود. فرد بعد از تجربه هولناک و استرس زایی که پشت سر گذاشته مانند از دست دادن عزیزان علائمی را از خود نشان می دهد مانند استرس، ترس، وحشت زدگی، درماندگی و …

این روزها نیز به خاطر همه گیری کرونا افراد خیلی زیادی عزیزان خود را از دست می دهند که می تواند زمینه مناسبی را برای ایجاد این اختلال فراهم کند. فرد تجربه هولناکی که پشت سر گذاشته است را دائماً در ذهن خودش مجسم می کند؛ با وجود اینکه می خواهد از یادآوری آنها اجتناب کند.

تشخیص و شناسایی اختلال استرس پس از سانحه:

موضوع مورد اهمیت درتشخیص اختلال استرس پس از سانحه این است که هم نیاز به زمان دارد و هم باید حوزه های گوناگون زندگی را درگیر کرده باشد. یعنی علائمی که فرد دارد حداقل باید یک ماه طول بکشد و حوزه های مهم زنددگی فرد را مثل حوزه های خانوادگی، شغلی و تحصیلی را تحت تاثیر خود قرار داده باشد.

علل و عوامل مؤثر:

این اختلال مانند سایر اختلال های روانی نمی تواند ناشی از یک علت مشخص و واحد باشد و در واقع یک پدیده زیستی، روانی و اجتماعی است. یعنی در بروز این اختلال مجموعه ای از عوامل دخالت دارند. مانند عوامل ژنتیکی و زیست شناختی و سوابق گذشته فرد. در این مورد می توان گفت افرادی که در کودکی مورد آزار و اذیت فیزیکی، جنسی و روانی قرار گرفته اند بسیار مستعد مبتلا شدن به این اختلال هستند. از دیگر عواملی که می تواند در ابتلا به این اختلال مؤثر باشد می توان به رویداد های پر استرس زندگی اشاره کرد که یکی از ملموس ترین آنها در زمان حال همین بیماری کرونا و تأثیرات عمیق و همه جانبه ای است که در زندگی انسان ها داشته است که باعث می شود انسان سطح بالایی از استرس را تجربه کند.

اختلال استرس پس از سانحه چه علائمی دارد؟

علائم مربوط به این اختلال در سه دسته کلی تقسیم می شود. که عبارتند از:

  1. یاد آوری مجدد به شکل های گوناگون: که معمولاً این یادآوری به شدت موجب عذاب و آزار فرد می شود، مانند دیدن مکرر واقعه در رؤیا ، یا گاهی اوقات رفتار هایی از فرد سر می زند یا احساساتی به او دست می دهد از جنس همان احساسات و رفتار هایی است که در زمان واقعه تجربه کرده است. آشفتگی شدید در مواجهه با سرنخ هایی که فرد را به یاد آن واقعه می اندازد و دوباره آن را برای فرد زنده می کند.
  2. کوشش برای اجتناب: از آنجایی که فرد با به یاد آوردن حادثه دچار آشفتگی شدیدی می شود. به شدت از هر مکان و اتفاق یا جمعی که او را به یاد آن حادثه یا عزیز از دست رفته می اندازد اجتناب می کند. حتی گاهی اوقات وقایع مربوط به حادثه را نیز به یاد نمی آورد و به طور ناخودآگاه آنها را یادزدایی می کند. که در نتیجه همه این حالات فرد احساسی شبیه به گسستگی از دیگران می کند و فکر می کند که دیگر هیچ حادثه خوشایندی در زندگی او روی نخواهد داد.
  3. افزایش انگیختگی: در این اختلال فرد در زمان خوابیدن نیز دچار مشکل می شود. و گاهی اوقات به علت اینکه به شدت هیجانات خودش را سرکوب می کند تا به خیال خودش بتواند کنترل زندگی اش را در دست بگیرد و به زندگی عادی برگردد، دچار انفجار هیجانی می شود؛ هیجاناتی مانند خشم و غم. یا واکنش های شدیدی از خودش نسبت به رویدادهای عادی نشان می دهد. در واقع ظرفیت برانگیختگی فرد کاهش پیدا می کند و هر رویداد کوچکی آنها را برآشفته می کند.

اختلال استرس پس از سانحه بر اساس مدت زمانی که واکنش ها و علائم طول می کشد به دو دسته تقسیم می شود: حاد و مزمن. در نوع حاد علائم تا سه ماه طول می کشد و در نوع مزمن علائم بیش از سه ماه نیز به طول می انجامد.

اختلال و بیماری های همراه ان:

این اختلال به دلیل ماهیت چند وجهی و چند بعدی که دارد میزان شیوع بیماری های همراه با آن زیاد است. تا حدی که تقریباً دو سوم افراد که به این اختلال مبتلا می شوند به دو اختلال دیگر نیز مبتلا هستند که همین امر به پیچیدگی این اختلال می افزاید. شایع ترین این اختلال ها عبارتند از اضطراب، افسردگی، اختلال دو قطبی، اختلال سوگ، اختلال مصرف مواد، اختلالات تجزیه ای و اختلالات شخصیت و همچنین میل به خودکشی در این افراد به وفور به چشم می خورد.

یکی دیگر از اختلال هایی که معمولا به دنباله این اختلال می آید فوبیا است. بسیار افرادی را دیده ایم که بعد از یک سانحه رانندگی که در آن عزیزی را از دست داده اند از رانندگی کردن می ترسند، یا اگر روی یک پل تصادف کرده باشند از رفتن روی پل ها می هراسند. دشواری دیگری که همراه شدن این اختلال با دیگر اختلالات به وجود می آورد این است که اولاً شدت این اختلال را افزایش می دهد و دوم اینکه تشخیص آن را مشکل می کند.

اظهار نظر:

در شرایط کنونی که احتمال ابتلا به انواع اختلالات روانی به شدت افزایش یافته است لازم است آگاهی عمومی افزایش یابد تا افراد بتوانند علائم مربوط به هر اختلال را در خود و دیگران تشخیص دهند و برای درمان به هنگام و مؤثر اقدام کنند.

 

 

نویسنده: آمنه کشاورز، کارشناس ارشد مشاوره

اختلال فوبیا | علل و انواع اختلال فوبیا و روش های درمان ان ها

اختلال فوبیا یا هراس واکنش ترس شدید و فراتر از منطق است. این واکنش به قدری شدید است که فرد هیچ کنترلی بر روی آن ندارد و گاهی آنقدر شدت هیجانی که فرد در آن زمان تجربه می کند زیاد است که هیچ تلاشی از دستش برای کنترل و مدیریت هیجان هایش بر نمی آید و تنها راه نجات دور شدن از منبع ترس است. البته شدت هیجان حاصل از این واکنش می تواند متفاوت باشد از یک ناراحتی و انزجار معمولی تا واکنش های شدید تر مانند: گریه، فریاد کشیدن، تهوع و بیهوشی و…افردی که مبتلا به فوبیا هستند خودشان به غیر منطقی و اغراق آمیز بودن ترسشان واقف هستند و می دانند میزان واکنشی که به روبه رو شدن با یک شیء یا حیوان نشان می دهند بیش از اندازه است، اما کاری از دستشان بر نمی آید.

ترس یکی از واکنش های حیاتی بدن انسان نسبت به محر کهای خطرناک است که حیات انسان را تهدید می کند. و با ترشح آدرنالین بدن را برای دور شدن و دور کردن محرک خطرناک آماده می کند. اما فوبیا برعکس است نه تنها فرد را آماده نمی کند، نه تنها فرد را به سلاحی برای دور شدن و دور کردن محرک خطرناک مجهز نمی کند بلکه او را ناتوان کرده و آسیب پذیر می کند. و عملکرد عادی و معمولی فرد را مختل می کند.

علل شکل گیری فوبیا

شاید به سختی بتوان علت دقیق و مشخصی برای ایجاد فوبیا در افراد مشخص کرد اما برخی عوامل در فرد و زندگی وی می توانند به بروز اختلال فوبیا کمک کنند. یکی از آنها عوامل ژنتیکی است، ممکن است فرد به نوعی این هراس را از یکی از اعضای خانواده و اطرافیان نزدیکش به ارث برده باشد. یا از نظر ویژگی های شخصیتی و ژنتیکی آمادگی ابتلاء به اختلال فوبیا را داشته باشد.

یکی دیگر از عوامل، عوامل فرهنگی است. بعضی هراس ها در بعضی از فرهنگ ها بیشتر به چشم می خورد و در برخی از قشرهای جامعه بیشتر است که همین موضوع نشان دهنده قدرت بسیار زیاد فرهنگ و همچنین اکتسابی بودن اختلال فوبیا و آموختن آن در بعضی از موارد است.

دسته دیگر عوامل، تجاربی است که فرد در طول زندگی با آن ها روبه رو شده است. برای مثال فردی که یکبار در کودکی مورد حمله حیوانات وحشی مانند سگ قرار گرفته است و ترس خیلی شدید را تجربه کرده می تواند این هراس را تا بزرگسالی در خود حفظ کند و یا آن را به دیگر حیوانات وحشی، یا حیوانات دیگری که شبیه سگ هستند تعمیم دهد. بعضی وقت ها این ترس آنقدر شدید و عمیق است که حتی وقتی فرد صداهایی می شنود که یادآور صدای آن حیوان وحشی است دچار حمله های هیجانی ناشی از هراس می شود و همان واکنش هایی را از خود نشان می دهد که زمان تجربه اولیه هراس از خود نشان داده است.

یکی دیگر از عوملی که می تواند باعث بروز اختلال فوبیا یا هراس شود قرار گرفتن در ترس و هراس یا اضطراب و استرس مداوم برای طولانی مدت است مانند کسانی که دچار بیماری های صعب العلاج بودند و فرایند درمانی سخت و سنگینی را پشت سر گذاشته اند یا کودکانی که در خانواده های نابسامانی زندگی می کنند که مدام دچار اضطراب و استرس هستند.

انواع فوبیا

برخی از اختلال فوبیا ها خاص و محدود هستند مانند ترس از یک حیوان یا یک پرنده که در این موارد کار راحت است و فرد از چیزی که از آن می هراسد دوری می کند و به راحتی به زندگی خود ادامه می دهد، اما بعضی از فوبیاها گسترده هستند یعنی مکان ها ، موقعیت ها و اشیاء و حیوانات بیشتری را دربر می گیرند، مانند ترس از ارتفاع: فردی که دچار هراس از ارتفاع است از قرار گرفتن روی پل هوایی، عبور با ماشین از روی پل های مرتفع، نگاه کردن از پنجره طبقه چندم یک ساختمان و به طور کلی قرار گرفتن در ارتفاع هراس دارد. از آنجایی که این هراس ها گسترده است و موقعیت های زیادی را شامل می شود مطمئنا فرد را در اداره زندگی روزمره و مدیریت هیجان های خودش دچار مشکل می کند.

آگورافوبی

آگورا فوبی یعنی ترس از مکان های باز. افرادی که دچار این نوع هراس هستند از قرار گرفتن در مکان های بزرگ و شلوغ یا گیر افتادن در مکانی خارج از خانه که در آن احساس امنیت نمی کنند به شدت می هراسند. و اگر راهی برای فرار از آن موقعیت نیابند دچار حملات هراس و ترس می شوند.

سوشیال فوبیا یا فوبیای اجتماعی

یعنی اختلال اضطراب یا هراس اجتماعی. یعنی نگرانی شدید از قرار گرفتن در موقعیت های اجتماعی مختلف که باعث انزوا و خانه نشینی افراد می شود. افرادی که دچار این هراس هستند گاهی اوقات از رفتن به یک رستوران و سفارش دادن غذا نیز دچار اضطراب می شوند. باید حواسمان باشد کسانی که به علت نداشتن اعتماد به نفس یا مهارت های ارتباطی در موقعیت های اجتماعی ظاهر نمی شوند مانند سخنرانی یا مصاحبه های شغلی با کسانی که دچار اختلال فوبیای اجتماعی هستند خیلی فرق دارد. اختلال فوبیای اجتماعی تمام زنگی فرد را مختل می کند. و در عملکرد روزمره فرد اختلال ایجاد می کند.

آکروفوبی

یعنی ترس از ارتفاع و فردی که دچار این نوع هراس است در هنگام قرار گرفتن در ارتفاع واکنش های هیجانی شدیدی از خود نشان می دهد تا جایی که ممکن است بیهوش شود.

ترس از فضاهای بسته

در این نوع ترس نیز فرد از قرار گرفتن در محیط های بسته مانند اتاقک های پرو لباس، آسانسور و دیگر فضاهای بسته اجتناب می کند و در موارد شدید حتی فرد از پوشیدن لباس های تنگ که به گردنش می چسبد نیز اجتناب می کند.

البته این هراس ها میزان شدت های مختلفی می توانند داشته باشند و الزاما همه آنها با واکنش های هیجانی شدید همراه نیست اما می توان گفت تقریبا در همه آنها اجتناب از قرار گرفتن در موقعیت هراس آور وجود دارد.

درمان های رایج برای فوبیا

اختلال فوبیا در گروه آن دسته از اختلال های روانی قرار می گیرد که بسیار به درمان پاسخ می دهد و می تواند در مدت زمان نسبتا کوتاهی درمان شود. البته اگر افراد به سراغ درمان اختلال فوبیای خود بروند و سالهای سال آن را با خود حمل نکنند.

رواندرمانی و دارودرمانی از درمان های رایج این اختلال است.

یکی از شیوه های رایج روان درمانی، درمان شناختی- رفتاری است. در این روش افراد در یک شرایط کاملا کنترل شده به شکل آرام و تدریجی با منبع ترس روبه رو می شوند، یا در موقعیت هراس آور قرار می گیرند و از طرف دیگر روی افکار و خودگویی های منفی افراد کار می کنند و آنها را تغییر می دهند. در کنار این روش از داروهای ضد اضطراب هم برای کنترل واکنش های هیجانی فرد استفاده می شود. معمولا این دو روش در کنار یکدیگر برای درمان هراس ها بسیار مفید است.

 

 

نگارنده: آمنه کشاورز، کارشناس ارشد مشاوره