نقش و نظر دانش آموز در هدایت تحصیلی

دوران تحصیل جز مهم ترین بخش های زندگی هر فرد است. زیرا زمینه ساز آینده شغلی فرد است. در طول سال های تحصیل، دوران متوسطه زمان انتخاب رشته و انجام هدایت تحصیلی است. اگر در این دوران هدایت تحصیلی درست و مناسبی برای دانش آموز صورت بگیرد، می توان چشم انداز مثبتی به آینده تحصیلی و شغلی وی داشت. لذا لازم است که در راستای رسیدن به نتیجه ی مطلوب و تجربه ی زندگی رضایت بخش و شاد به دانش آموز کمک شود.

هدایت تحصیلی:

موضوع هدایت تحصیلی در واقع از دوران ابتدایی آغاز می شود و در دوران متوسطه اقدامات عملی از جمله برگزاری آزمون های رغبت سنج، سلامت روان، آشنایی با مشاغل و … انجام می شود. فرآیند انتخاب رشته ی تحصیلی نیز در پایه نهم صورت می گیرد. در فرم هایی که می بایست به منظور انتخاب رشته ی تحصیلی برای هر دانش آموز تکمیل گردد، فرمی وجود دارد که مختص نظر دانش آموز است و 10 امتیاز دارد. برای اینکه دانش آموز بتواند انتخاب رشته ی مناسب و درستی با توجه به شناختی که از خود دارد انجام دهد، نیاز است که برنامه ی آموزشی مشخصی داشته باشد و همچنین دانش و مهارت هایی که لازم است را بیاموزد.

آنچه که می تواند در نظردهی صحیح به دانش آموز کمک کند این است که خودش را بشناسد. هر چقدر که دانش آموز خودآگاهی بالاتری داشته باشد یعنی توانایی ها، استعدادها، علایق و رغبت هایش را بشناسد، می تواند انتخاب بهتری داشته باشد و مسیر شغلی اش را آگاهانه تعیین کند. عامل مهم دیگری که می تواند بر نظر دانش آموز تاثیرگذار باشد. عملکرد درسی او است. بخشی از فرآیند هدایت تحصیلی بررسی نمرات کسب شده در دوران متوسطه یک است. در این قسمت نقش دانش آموز بسیار مهم است. دانش آموز هر چه قدر برنامه ریزی منظم تر و درست تری برای درس خواندن داشته باشد و هرچه قدر انگیزه و مسئولیت پذیری بیشتری در راستای اجرای برنامه ریزی درسی اش داشته باشد، می تواند نمرات مطلوب تری کسب کند.

مشاور مدرسه می تواند درباره ی نقش کلیدی دانش آموز در مسیر آینده ی تحصیلی و شغلی اش با او صحبت کند و دانش آموز به این آگاهی برسد که تاثیرگذارترین فرد در هدایت تحصیلی و انتخاب رشته خود او است. او می تواند با برنامه ریزی، مدیریت زمان، پشتکار، انگیزه و تمرکز برای رسیدن به خواسته هایش تلاش کند و به هر آنچه که می خواهد برسد. اگر دانش آموز را در این مسیر درست هدایت کنیم، او متوجه می شود که فردی انتخاب گر و با اراده است که سکان دار زندگی اش است و می تواند برای زندگی تحصیلی و شغلی اش تصمیم بگیرد. اما اگر در دوران متوسطه یک آنطور که باید مطالعه مستمر و دقیق نداشته باشد و پایبند به برنامه ریزی اش نباشد و به توصیه های مشاور مدرسه توجهی نداشته باشد، می بیند که به هنگام انتخاب رشته دچار مشکل می شود. آنگاه او نمی تواند به راحتی هر رشته ای را که دوست دارد انتخاب کند. یعنی می بایست از علاقه مندی هایش صرف نظر کند. در صورتیکه یکی از معیارهای انتخاب رشته، شناسایی علایق و رغبت های دانش آموز است. زیرا علایق و رغبت ها هستند که میزان موفقیت فرد را در آینده ی تحصیلی و شغلی اش رقم می زنند.

در این برهه ی زمانی دانش آموز دوران نوجوانی را تجربه می کند و باید به سوال اساسی «من کیستم؟» پاسخ دهد. برای دستیابی به پاسخ این سوال مهم والدین دانش آموز، مشاور و معلمان افرادی هستند که می توانند یاری رسان او باشند. این افراد مسئولیت دارند تا دانش آموز را در مسیر شناخت خود، جستجو، برنامه ریزی و تصمیم گیری در مورد انتخاب رشته تحصیلی و انتخاب شغل در آینده کمک کنند. هنگامی که دانش آموز بتواند از افراد متخصص و آگاه بهره ببرد و به شناخت از خود رسیده باشد آنگاه می تواند با اطمینان در مورد آینده اش تصمیم بگیرد و در نتیجه به موفقیت برسد.

به طور کلی، مشاوران افرادی تاثیرگذار در رشد تحصیلی و شغلی هر دانش آموز هستند. نکته ی حائز اهمیتی که وجود دارد این است که به دانش آموزان گفته شود که داشتن مهارت برای موفق شدن لازم است. دانش آموز برای ورود به هر شغلی که برمی گزیند نیاز به داشتن مهارت هایی از جمله: مهارت های ارتباطی، حل مسئله، تفکر خلاق، تفکر نقاد و رسیدن به انعطاف پذیری و توانایی سازگاری با دیگران و محیط دارد. همچنین تقویت روحیه ی تلاش و سخت کوشی برای رسیدن به اهداف و حفظ انگیزه از ارکان مهم پیشرفت هر فردی است و می بایست در این راستا نیز به دانش آموز کمک شود. دانش آموز زمانی می تواند نظر درستی درباره ی انتخاب رشته تحصیلی و انتخاب شغلش داشته باشد که شایستگی ها و توانایی های خود را به طور کامل شناخته باشد. این شناخت برای موفقیت در شغل، یک ضرورت محسوب می شود. با توجه به توضیحات فوق، مبرهن است که دانش آموز در انتخاب مسیر تحصیلی و شغلی اش نیاز به آموزش، مهارت و پشتیبانی دارد. پیشنهاد این است که دانش آموزان به منظور رسیدن به نتایج موفقیت آمیز از یک مشاور متخصص کمک بگیرند.

 

هوش چندگانه | تست هوش چندگانه گاردنر

با توجه به گوناگونی رشته های تحصیلی و از طرفی تفاوت های فردی دانش آموزان از نظر هوش، استعداد و رغبت ها لازم است ویژگی های فردی با خصوصیات تحصیلی آنها انطباق داده شود و دانش آموزان در انتخاب رشته ی تحصیلی هدایت شوند و همچنین برای حل مشکلات تحصیلی به آنها کمک های لازم داده شود، این امر باعث رشد و شکوفایی استعدادهای دانش آموزان و پرورش افراد کارآمد و آینده ساز می شود، یکی از ابزارهای قابل استفاده در این مسیر تست هوش چندگانه گاردنر است.

هوش چندگانه:

ملاک هایی که برای هدایت تحصیلی دانش آموزان به کار گرفته می شود معدل، آزمون رغبت سنج هالند، نظر مشاور، نظر دانش آموز، نظر اولیا، نظر دبیران است، یکی دیگر از نظریه هایی که تاکید زیادی بر استعدادها و ویژگی های فردی می کند نظریه ی هوش چندگانه گاردنر است، که با معرفی 8 بعد هوش (کلامی،منطقی، موسیقیایی، جنبشی، فضایی، بین فردی، درون فردی، طبیعت گرا) مجموعه ی توانایی ها و قابلیت ها را می سنجد و می تواند زمینه ی شغلی و همچنین تحصیلی افراد را فراهم کند.

تست هوش چندگانه گاردنر این باور اشتباه که هوش بالا یعنی توانایی محاسبات ذهنی سریع است را رد می کند. برخلاف تصورات گذشته که ضریب هوشی را غیرقابل تغییر می دیدند، گاردنر عنوان کرد که هوش های چندگانه توانایی های مختلفی را شامل می شوند و قابل تغییر و رشد هستند.

گاردنر مفهوم هوش را فراتر از هوش عمومی تعریف کرد. هرکدام از ما درجه هایی از هوش های چندگانه را داریم اما به طور معمول یکی از آنها با درجه ی بالاتر، هوش غالب ما شناخته می شود.

هوش چندگانه گاردنر در فعالیت های آموزشی، سبک های مختلف یادگیری، شخصیت شناسی، مشاوره شغلی، مشاوره تحصیلی، برنامه ریزی آموزشی، استعداد یابی، در جنبه های مختلف هوش و …. کاربرد دارد.

8 بعد که هوش چندگانه ی گاردنر به بررسی آن می پردازد عبارتند از:

  1. هوش زبانی _ کلامی: توانایی افراد در درک کلمات و زبان است. مشاغل مناسب: نویسندگی، روزنامه نگاری، معلم، سیاستمدار، مترجم، وکیل، و …
  2. هوش منطقی _ ریاضی: توانایی افراد در تفکر انتزاعی، منطق، استدلال، درک اعداد، و تفکر انتقادی است. مشاغل مناسب: مهندس، برنامه نویس، پژوهشگر، حسابدار و …
  3. هوش موسیقیایی: توانایی افراد در تشخیص ریتم ها، صداها، آهنگ ها  و به طورکل موسیقی است.
  4. مشاغل مناسب: موسیقیدان، خواننده، معلم موسیقی، رهبر ارکستر، آهنگساز و…
  5. هوش بدنی _ جنبشی: توانایی افراد در انجام حرکات بدنی، کنترل و حفظ تعادل جسمانی و هماهنگی دست و چشم است. مشاغل مناسب:ورزشکار، معلم تربیت بدنی، هنرپیشه، آتش نشان، صنعتگر و…
  6. هوش تصویری _ فضایی ( تجسمی): توانایی افراد در تجسم پدیده ها است مانند: جهت یابی، نقشه خوانی، درک تصاویر و نمودارها  و…
  7. مشاغل مناسب: مکانیک، مهندس، طراح، طراح داخلی، مجسمه ساز، گرافیست، معمار، دریانورد، هنرهای تجسمی، مخترع و…
  8. هوش بین فردی: توانایی افراد در درک و تعامل با دیگران است. مشاغل مناسب: روانشناس، مشاور، فروشنده، سیاستمدار، فیلسوف و…
  9. هوش درون فردی: افرادی که نسبت به احساسات و هیجان ها و انگیزه های خود ، آگاهی دارند. مشاغل مناسب: مشاور، نظریه پرداز، نویسنده، فیلسوف، دانشمند، تاجر و…
  10. هوش طبیعت گرا: افرادی که علاقه مند به کاوش و پرورش محیط هستند و یادگیری درباره ی گونه ها و طبیعت را دوست دارند.
  11. مشاغل مناسب: حافظ محیط زیست، ستاره شناس، زیست شناس، مزرعه دار و…

براساس رابطه ی هرکدام از مولفه های هوشی گفته شده با رشته ی تحصیلی، برتری هوش منطقی- ریاضی در دانش آموزان گروه ریاضی به نسبت گروه های تحصیلی دیگر معنی دارتر یا بیشتر است ولی این تفاوت نسبت به گروه تجربی زیاد نیست.

برتری مولفه ی هوشی تصویری- فضایی در دانش آموزان گروه هنر نسبت به سایر گروه های تحصیلی بیشتر است.

براساس تحلیل ها تفاوت معناداری در مولفه های هوشی طبیعت گرا، درون فردی، بدنی- جنبشی و موسیقیایی برای هر کدام از گروه های تحصیلی وجود ندارد.

برتری مولفه ی هوشی زبانی – کلامی و بین فردی در دانش آموزان گروه علوم انسانی نسبت به سایر گروه های تحصیلی بیشتر است.

شناخت و پذیرش هوش چندگانه فرصت و امکانات متعددی را فراهم می کند تا دانش آموزان خلاقیت ، استعدادها و نقاط قوت و ضعف خود را بهتر بشناسند ، و با استفاده از راهکارهایی این نقاط قوت و استعدادها را پرورش دهند و نقاط ضعف را برطرف نمایند و این شناخت ها را در جهت انتخاب رشته و شغل خود به کار بگیرند.

 

 

 

زهرا ابراهیمی، کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی

نقش اولیا در هدایت تحصیلی دانش آموزان

یکی از دغدغه های هر فرد به خصوص در سنین نوجوانی و جوانی انتخاب شغل یا ورود به رشته تحصیلی ای است که در آینده رضایت بخش و متناسب با ویژگی های شخصیتی او باشد. با توجه به این توضیح میتوان گفت یکی از مهمترین دوران مهم و حساس زندگی هر دانش آموز( سال نهم) می باشد. در واقع در پایان این سال ما باید فرایند هدایت تحصیلی هدفمند را برای ورود به مقطع بعدی انجام دهیم.

هدایت تحصیلی:

در سال نهم ضرورت دارد دانش آموزان علایق و استعداد هایشان را کشف و تعیین نمایید و با مسیر هدایت تحصیلی هدفمند در سال دهم ( متوسطه دوم) رشته مورد علاقه خود را از میان چندین انتخاب تعیین کنند. تادر آینده ای نه چندان دور بتوانند شغل متناسب و مورد علاقه خود را انتخاب کنند و از تصمیم و انتخاب خود پشیمان نباشند. چیزی که برای همه افراد در مقاطع بالاتر از اهمیت بالایی بر خوردار است این است که از تصمیم و انتخاب خود در مقاطع پایین تر به خصوص انتخاب رشته سال نهم و کنکور ناراضی نباشند تا بتوانند در جایگاه خود به طور قدرتمند و مداوم در حال رشد باشند.

در پایان سال نهم و با توجه به فرآیند هدایت تحصیلی دانش آموزان زیادی هستند که در تعیین هدف شان دچار سردرگمی در انتخاب رشته میشوند و یا گاهی با چند انتخاب و حتی عدم تصمیم گیری صحیح در تعیین رشته خود مواجه میشنود. راه کار کلی در این مورد برخورداری از هدایت تحصیلی هدفمند و متناسب با دانش آموز است که آن ها را به رشته ای سوق دهد که در آینده از تصمیم خود رضایت داشته و آنان را به هدف شان در زندگی و شغل برساند.

نشانه انتخاب هدایت تحصیلی هدفمند و اصولی چیست؟

از نتایج بدست آمده از یک تحقیق علمی و تایید شده انتخاب رشته ای اثر بخش و اصولی است که نتیجه اش در مقطع یا مقاطع بالاتر تحصیلی بیانگر حس آرامش و اطمینان خاطر از سوی دانش آموز و اولیا او باشد. هم چنین شخص در آینده شغلی و به خصوص محیط کار از نظر انرژی و انگیزه و رضایت درونی در درجه بالایی باشد.

برای روشن شدن بهتر موضوع در ادامه با مفهوم هدایت تحصیلی و کاربرد آن آشنا میشویم.

طبق نتایج بدست آمده از یک مقاله علمی – آموزشی معتبر، هدایت تحصیلی به معنای هدایت دانش آموز به مناسب ترین رشته تحصیلی بر اساس استعدادها و شناخت فرد به جهت تربیت افراد متخصص و کارآمد در جامعه است. پس با توجه به صحبت های فوق میتوانیم نتیجه بگیریم که موضوع انتخاب رشته صرفا فرایند هدایت تحصیلی نیست و در واقع میتوانیم بگوییم هدف کلی هدایت تحصیلی انتخاب رشته هدفمند و متناسب با دانش آموز است.

اجزا هدایت تحصیلی هدفمند:

  1. شناخت و تعیین علایق و ویژگی های شخصیتی دانش آموز
  2. نقش خانواده و تجارب دانش آموزان
  3. آزمون های استعداد تحصیلی و هوش و شخصیت
  4. نظر اولیا و مشاور و کادر اموزشی

کاربرد هدایت تحصیلی در پایه نهم:

  1. کمک به رفع سردرگمی دانش آموزان برای تعیین هدف و رشته آینده شان
  2. تعیین علایق و توانمندی های دانش آموز جهت هدایت تحصیلی هدفمند
  3. انتخاب رشته متناسب با شخصیت و علاقه دانش آموز
  4. کمک به رشد افراد و تربیت افراد کارآمد در بخش های مختلف جامعه

 

بررسی نقش مهم و حمایتی والدین در فرآیند هدایت تحصیلی:

قطعا یکی از مهم ترین عوامل تعیین کننده هدایت تحصیلی اصولی و هدفمند نقش خانواده یا اولیا دانش آموزان در تعیین علایق و سرنوشت و آینده فرزندان است. خانواده و اولیا به عنوان اولین نهاد و دلسوز ترین مرجع برای فرزند میتواند مهم ترین گام برای موفقیت فرزندان و دانش آموزان این مرز و بوم باشند.

اقدامات مهم اولیا جهت بهره مندی از هدایت تحصیلی اصولی:

  • با شناخت کامل از علایق و شخصیت فرزندشان کمک کنند رشته ای را انتخاب کند که در آن موفق باشد، چون در آینده نارضایتی فرزندشان از انتخاب اشتباه باعث ناامیدی و بروز افسردگی و بی انگیزگی میشود.
  • از همان ابتدا سال موضوع هدایت تحصیلی دانش آموز را با بررسی گسترده جدی بگیرند.
  • حتما به فرزندان دلگرمی و اطمینان خاطر دهند، زیرا استرس و عدم ثبات در تصمیم گیری آنها را خسته و شاید منجر به انتخاب اشتباه کند.
  • با تشویق و پیگیری به او کمک کنید نمرات خوبی بگیرد زیرا یکی از شروط هدایت تحصیلی کسب امتیاز شرط معدل است.
  • جهت انجام شدن هر چه بهتر پروسه هدایت تحصیلی هدفمند از مشاوران متخصص کمک بگیرید.

 

نتیجه گیری

آینده خوب و رضایت بخش افراد در زمینه های تحصیلی، شغلی، ارتباط با دیگران تا حد زیادی وابسته به نقش و حمایت های خانواده آنان در دوره های مختلف رشدی فرد میباشد. اگر اولیا بخصوص در سال نهم در فرآیند هدایت تحصیلی هدفمند که ضامن آینده تحصیلی و شغلی فرزندان شان همراه با او برای رسیدن به هدف مشترک باشند فرزندشان با رضایت و اطمینان رشته تحصیلی خود در مقطع متوسطه دوم و هم چنین در دانشگاه و انتخاب شغل و محیط آن و حتی انتخاب همسر به طور منطقب و اعتماد به نفس کافی برخورد خواهد کرد و نتایج درخشانی را کسب خواهد کرد.

 

 

نگارنده: فروغ السادات رضویان، کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی